Has powraca do kin. Co warto zobaczyć na przeglądzie filmów mistrza?
Z okazji 100. rocznicy urodzin Wojciecha Jerzego Hasa – wybitnego reżysera, scenarzysty, producenta i pedagoga – Stowarzyszenie Kin Studyjnych organizuje wyjątkowy przegląd pod hasłem „Has. Kroniki wyobraźni”. Odbędzie się w ponad 60 kinach w całej Polsce, a zaprezentowanych zostanie 14 filmów fabularnych i 11 krótkometrażowych w wersjach odrestaurowanych cyfrowo i z angielskimi napisami.
Czytaj też: Wojciech Jerzy Has, człowiek od chaosu
Has: wizjoner i modernista
Wojciech Jerzy Has nazywany był wizjonerem polskiego kina. Stworzył niezapomniane produkcje, jak „Pętla” (1957), adaptacja opowiadania Marka Hłaski z Gustawem Holoubkiem w roli Kuby walczącego z nałogiem, „Pożegnania” (1958) na podstawie powieści Stanisława Dygata, „Rozstanie” (1960) z popisową rolą Lidii Wysockiej, „Lalka” (1968) czy „Sanatorium pod Klepsydrą” (1973).
Jego filmy kojarzone były z malarstwem surrealistycznym – chętnie czerpał z poetyki snu, lubił też gromadzić nieoczywiste rekwizyty (przez krytyków nazywane „rupieciarnią”). Has ceniony był za indywidualność, unikanie politycznych czy komercyjnych uwarunkowań swojej twórczości.
Sejm uznał 2025 rokiem Wojciecha Jerzego Hasa. W ustawie zostały wymienione takie zasługi reżysera jak tworzenie filmów arcypolskich, podejmujących dialog z rodzimą mitologią, kompleksami i politycznymi narracjami, poruszanie trudnych tematów i demitologizacja heroizmu okupacyjnej egzystencji.
Has sięgał również do kanonu europejskiego dziedzictwa kultury. Jednocześnie wypełniał swoje dzieła głęboką metaforyką. Jego twórczość dała mu pozycję jednego z gigantów światowego modernizmu. Współpracował z Krzysztofem Pendereckim komponującym do jego filmów, Lidią i Jerzym Skarżyńskimi odpowiadającymi za scenografię, aktorami Zbigniewiem Cybulskim, Barbarą Krafftówną czy wspomnianymi już Gustawem Holoubkiem i Lidią Wysocką.
Czytaj też: Sekretne życie Richarda Chamberlaina. W latach 80. gościł w każdym polskim domu
Dziekan, rektor i zasłużony Polak
Niektórzy, w tym studenci sprzed parudziesięciu lat, mogą kojarzyć go jako wykładowcę, dziekana wydziału reżyserii (1989–90) i rektora (1990–96) Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Był także dyrektorem i opiekunem artystycznym działającego przy niej Studia „Indeks”. Pośmiertnie otrzymał tytuł doctora honoris causa tej szkoły, w której spędził ponad 20 lat.
Przyznano mu wiele nagród i odznaczeń – w Cannes w 1973 r. otrzymał Nagrodę Jury za „Sanatorium pod Klepsydrą”. W 1959 r. odznaczono go Złotym Krzyżem Zasługi, a w 1998 Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Na rok przed śmiercią został wyróżniony Polską Nagrodą Filmową „Orzeł” za osiągnięcia życia.
Czytaj też: Jan Englert dla „Polityki”: Już nie ma Polski. Przynajmniej takiej, o jakiej myśli PiS
Przegląd Hasa: kiedy i gdzie
Uroczyste otwarcie przeglądu odbędzie się 1 kwietnia – w dniu urodzin Wojciecha Jerzego Hasa – w kinie Nowe Horyzonty we Wrocławiu, natomiast pierwsze pokazy rozpoczęły się już 12 lutego w warszawskim kinie Iluzjon. Pełną listę miejsc biorących udział w przedsięwzięciu i repertuar można znaleźć na stronie www.stowarzyszeniekinstudyjnych.pl.
Warto przypomnieć sobie twórczość Hasa w 100. rocznicę jego urodzin (i równocześnie 25. rocznicę śmierci) lub poznać go na nowo. Przeanalizować złożone portrety psychologiczne, odszukać alegorie i zanurzyć się w surrealistycznych światach tego wielkiego twórcy.